پرسش 23 : دودمانه فوق مربوط به بیماری کور رنگی می باشد به سوالات زیر پاسخ دهید :

الف ) نحوه وراثت این بیماری اتوزومی است یا وابسته به جنس ؟

ب )  ژنوتیپ والد شماره 2 را مشخص نمایید .

ج) احتمال تولد فرد شماره 4 چقدر است ؟

جواب ها در پاسخنامه :

الف ) وابسته به X  

ب)  XX^C   ( هتروزیگوس )

ج )  4/1

نقد و بررسی :

الف ) اگر قرار است دانش آموز با تحلیل دودمانه پاسخ بخش "الف "را بدهد باید راهنما یا نشانه خاصی دال بر وابسته به جنس بودن دودمانه  وجود داشته باشد که متاسفانه وجود ندارد و این دودمانه می تواند هم مربوط به یک بیماری وابسته به جنس باشد و هم یک بیماری اتوزومی .

 ب ) پاسخ بخش "ب" در صورت قبول فرض وابسته به جنس بودن کور رنگی X^CX^c

 خواهد بود نه  XX^C

 ج ) حال اگر دودمانه را اتوزومی در نظر بگیریم پاسخ می تواند 8/1 هم باشد .

نکته اول: لازم به توضیح است  این استدلال که " معمولا در صورت وابسته به جنس بودن یک صفت  فراوانی آن در پسران از دختران بیشتر است "  (کتاب  معلم راهنمای تدریس ) حداقل در این دودمانه قابل توجیه نیست چون پسر سالم هم وجود دارد و کل فرزندان سه نفرند و فراوانی در اینجا چندان معتا دار نمی باشد .

نکته دوم : تا آنجا که حضور ذهن دارم در هیچ جای کتاب درسی ( چاپ 89 و قبل از آن ) اشاره ای به وابسته به جنس بودن کور رنگی نشده است .

 - نظر شما چیست ؟ 

چندین سال پیش در یکی از پست های وبلاگ آنزیم برای تجربه و نوآوری اقدام به چاپ مطلبی تحت عنوان لویی پاستور و رد نظریه پیدایش خودبخودی جانداران نمودم ولی متاسفانه هرسال با واکنش های عجیبی در رابطه با این تجربه روبرو می شوم که برخی از انها را در زیر می اورم . لطفا ابتدا لینک فوق را ملاحظه کنید و بعد نظرات خوانندگان را در زیر ببینید .

نظرات خوانندگان در سالهای گذشته و امسال :

1 - می مردی فارسی می نوشتی

2- ای بابا یا مطلب نیست ذیا لاتین این چه جورشه!!!!!               

3- سلام
به قول دوست خوبمون شماکه زحمت کشیدید لاتین نوشتین حداقل فارسیشم مینوشتین

4- جم کن کاسه کوزتو بابا               

5 -سلام خسته نباشید من اگر امروز این تحقیق را می بردم نمره ی کلفتی می گرفتم اما عیب ندارد

6 - آقای کامران دوست کام
با عرض سلام  و خسته نباشید

شما که انقد زحمت کشیده ای و این و بلاگ یا وب سایت را درست کرده اید ترجمه ی این متن را هم می نوشتید.

7 - ای کاش این متن رو هم فارسی می نوشتید  البته دستتون خیلی درد نکنه  چون کارم گیرشه  گفتم چون نتونستم بخونمش   موفق باشی

8- "فارسی میخوام مسخره فارسی ی ی ی "

و این داستان همچنان ادامه دارد ...  

از اولین چاپ کتاب زیست شناسی و آزمایشگاه 2 اشکالات علمی و املایی قابل توجهی در رابطه با این کتاب بوسیله همکاران محترم و دانش اموزان عزیز مطرح شده بود که برخی از انها در چاپ های یکی دو سال گذشته وبرخی در چاپ سال 90 مورد تجدید نظر قرار گرفته و تصحیح شده اند .

- یکی از تغییرات چاپ 90 نسبت به سالهای گذشته تعویض تصاویر مربوط به ساختار چشم و بیماری های مربوط به ان است که با کیفیت بهتر و کاربردی تر ارائه شده اند . "دستشان درد نکند"

البته در رابطه با تصاویر مربوط به عیوب انکساری چشم و اصلاح انها متاسفانه یک اشتباه رخ داده است و اصلاح چشم نزدیک بین به کمک عدسی همگرا و اصلاح چشم دور بین به کمک عدسی واگرا نوشته شده است هرچند که شکل عدسی ها درست نشان داده شده است .

اینکه از اینجور اشتباهات پیش بیاید طبیعی است ولی اینکه در موقع تجدید نظر در یک اشتباه یا مطلب ناقص باز هم اشتباه کنیم تا حدی غیر طبیعی است .

از آنجا که کتاب زیست شناسی پیش دانشگاهی با دیدگاه تکاملی ( ببخشید تغییر و تحولی ) نگارش یافته است به همین دلیل ظاهرا اصلاح موارد اشتباه در این کتاب هم بصورت تکاملی می باشد و لذا در ادامه " به عنوان مشت نمونه خروار  "مسیر و چگونگی تغییر و تحول  این کتاب از سال 82 تا 90 را مورد بررسی قرار می دهیم .

 ( لازم به ذکر است به خاطر رعایت اصل امانتداری تمام مطالبی که در زیر امده عین مطالب کتاب درسی در سالهای مختلف می باشد و هیچگونه اشتباه از طرف اینجانب وجود ندارد بنابراین حتی اشتباهات املایی هم دقیقا مربوط به خود کتاب می باشد )

- چاپ 82 صفحه 28 خط آخر :

 " مدل DNA ساخته شده در مرحله سوم بخشی از ژن هموگلوبین است . کم خونی ناشی از داسی شکل ناشی از جابجایی باز A با T در محل سومین کدون DNA است که در مرحله سوم نشان داده شده است . "

- چاپ 86 صفحه 28 خط آخر :

  " مدل DNA ساخته شده در مرحله سوم بخشی از ژن هموگلوبین است . کم خونی ناشی از داسی شکل ناشی از جابجایی باز A با T در محل سومین کد DNA است که در مرحله سوم نشان داده شده است . "

- چاپ 89 صفحه 29 خط دوم :

  " مدل DNA ساخته شده در مرحله سوم بخشی از ژن هموگلوبین است . کم خونی داسی شکل ناشی از جابجایی باز A با T در محل ششمین کد DNA است که در مرحله سوم نشان داده شده است . "

چاپ 90 صفحه 29 خط دوم :  

 " مدل DNA ساخته شده در مرحله سوم بخشی از ژن هموگلوبین است . کم خونی داسی شکل ناشی از جابجایی باز A با T در محل سومین کد این قطعه DNA است که در مرحله سوم نشان داده شده است . " 

17- شکل روبرو یکی از مراحل تقسیم میتوز را نشان میدهد.

الف- این سلول در کدام مرحله از تقسیم قرار دارد ؟

ب- ژنوتیپ سلول آغاز کننده ی تقسیم را بنویسید.

پاسخ درپاسخنامه: الف - آنافاز ب - aaBBCCdd

_ به نظر می رسد پاسخ قسمت " ب "با توجه به شکل نشان داده شده و نوع تقسیم که میتوز می باشد نادرست است و ژنوتیپ سلول آغاز کننده تقسیم باید aBCd باشد .

نظر شما چیست ؟

یک خاطره

چند سال پیش وقتی موضوع درس زیست شاسی پیش دانشگاهی به مبحث کلونینگ ( شبیه سازی ) رسید ٬ حال و هوای آموزشی فضای کلاس رنگ دیگری بخود گرفته بود و همه با علاقه خاص سرا پا گوش بودند و منتظر فرصت برای طرح سوال .

معمولا اولین سوال دانش آموزان در رابطه با امکان کلون کردن انسان می باشد.

 به آرامی سعی در کنترل فضای آموزشی کلاس داشتم و به سوالات انها پاسخ می دادم . تب وتاب پرسش و پاسخ که فرو نشست و کمی کلاس ساکت شد دیدم که :

 یکی از دانش اموزان گفت : ببخشید آقا : آقای ... سوالی دارد ولی خجالت می کشد بپرسد.

گفتم : اگر سوال علمی است بپرس .

دانش اموز وکیل اقای ... گفت : اقا در واقع ایشون سوال ندارن و می گویند که با این روش کلونینگ ٬ دیگه مشکل عشق ناکام نداریم چون به هر دلیلی اگه نتونیم با طرف مورد علاقه خودمون ازدواج کنیم میتونیم اونو کلون کنیم .

گفتم : پسر خوب تا اون موقع که عشق کلون شده تو به سن بلوغ برسه که موهات سفید شده ! ( خنده کلاس ) .

در این موقع دیدم اقای ... با خونسردی و اعتماد به نفس گفت : آقا خودم را هم باهاش کلون می کنم !!!

 .....به زودی ... شاید

پرسش ها و پاسخ های مورد نقد    

1 – پرسش 13 قسمت ب : اگر پدر مبتلا به هموفیلی و مادر فاقد این ژن باشد ٬ تمام دختران ناقل هموفیلی و تمام پسران سالم خواهند بود . اما اگر مادر مبتلا به هانتینگتون باشد تمام فرزندان به این بیماری مبتلا خواهند شد ٬ علت این پدیده ها چیست ؟ 

پاسخ : زیرا ژن هموفیلی مغلوب و ژن هانتینگتون غالب است . 

2- پرسش – 17 الف : منبع مواد غذایی در دانه هر یک از گیاهان زیر را نام ببرید .

      a ) بازدانگان                     b ) نهاندانگان   

پاسخ : الف  - a )  بخشی از گامتوفیت ماده        b )  آلبومن

اپیزود اول : نقد سوالات آزمون زیست شناسی و آزمایشگاه 2 خرداد 87  

: موارد زیر در رابطه با پاسخنامه زیست شناسی و آزمایشگاه 2 خرداد 87 به اطلاع رسانده می شود

الف - به نظر می رسد قسمت ب پرسش 13 دارای مشکل می باشد . بدین صورت که در سوال امده است که اگر مادر مبتلا به هانتینگتون باشد تمام فرزندان به این بیماری مبتلا خواهند شد !! در صورتی که ما می دانیم که بیماری هانتینگتون یک بیماری غالب اتوزومی است و مادر می تواند به صورت هتروزیگوت هم مبتلا به بیماری باشد و در نتیجه یک الل سالم داشته باشد و در نتیجه پاسخی که در جواب این سوال در پاسخنامه آمده است تنها در صورتی درست است که فرض کنیم مادر نسبت به این بیماری غالب هموزیگوت است وگرنه پاسخ داده شده جای اشکال دارد .

ب – در رابطه باپاسخ سوال 17 الف بخش ( ( b  باید توجه داشت که برخی دانه های بالغ نهاندانگان ٬ البومن خود را به طور کامل از دست می دهند و فاقد البومن هستند لذا منبع غذایی انها البومن نیست  .

ج – در رابطه با صورت سوال 17 هم بهتر بود به جای استفاده از حروف لاتین aو b از شماره های 1 و 2  ( البته فارسی - عربی )استفاده می شد.

                                                 با تشکر  کامران دوستکام 

 اپیزود دوم : پاسخ طراحان سوال

با تشکر از اظهارنظر همکاران ارجمند در مورد سؤال زیست‌شناسی (2) از شهرستان دهدشت نکات زیر به آگاهی می‌رسد :

قسمت الف: در مورد سؤال 13- ب - وقتی در صورت سؤال عنوان شده است کلیه فرزندان به بیماری هانتینگتون مبتلا می‌شوند خود بدین معنی است که مادر از نظر این ژن هموزیگوت است. و این موضوع هیچ تأثیری در اصل قضیه نمی‌گذارد. در واقع در صورت غالب بودن یک ژن ( و فقط غالب بودن) می‌توان چنین حالتی را انتظار داشت وگرنه ژن مغلوب (به طور طبیعی ) در هیچ شرایطی (باتوجه به کلیه آموخته‌های فعلی دانش آموزان ) نمی‌تواند چنین نتیجه‌ای را در فرزندان به دنبال داشته باشد. پس تنها اشاره به غالب بودن ژن پاسخ درست است و چون تأکید شده است کلیه فرزندان مبتلا می‌شوند بدین معنی است که مادر علاوه بر دارا بودن ژن غالب، هموزیگوت هم هست.

قسمت ب: در مورد بخش ط سؤال الف: به طور کلی در کلیه نهان دانگان براساس اطلاعات موجود در کتاب درسی، منبع مواد غذایی ،‌ آلبومن است. یعنی ابتدا از تخم تریپلوئید باید آلبومن تشکیل شود تا به عنوان منبع غذایی مورداستفاده قرار گیرد. اینکه در برخی نهان دانگان منبع غذایی آلبومن در دانه بالغ به رویان منتقل می‌شود، موضوعی ثانوی است پس منبع غذایی دانه در کیسه نهان دانگان آلبومن است که ممکن است در برخی از آنها لپه یا ... انتقال یابد.

قسمت ج: در مورد بخش الف و استفاده از حروف لاتین: ما نیز در استفاده از حروف زبان بیگانه در بیان نظرات خود وسواس و حساسیت داریم ولی در صورتی که بتواند از سردرگمی و اشتباه جلوگیری کند، کاربرد آن را مجاز می‌دانیم و در این سؤال به این امر کمک کرده است. امروزه در استفاده از علایم و حروف مختلف چاره‌ای نداریم .

                                                                       با تشکر – طراحان سؤال        

اپیزود سوم : نقدی به پاسخ طراحان سوال

باتشکر از پاسخ ارسالی شما لازم  می دانم نکات ذیل را یاد اوری کنم :

الف ) نظرات ارسال شده در رابطه با امتحان زیست شناسی 2 خرداد 87 نظرات شخصی بنده بوده و نه همکاران بنده ( در پاسخ شما از کلمه همکاران استفاده شده بود ) .

ب ) توجیهات شما در رابطه با  سوال مربوط به بیماری هانتینگتون لقمه از پشت سر به دهان بردن است و مناسبتی با روایی و بدون ابهام بودن صورت سوال یک امتحان کشوری را ندارد . به راستی پاسخ شما به سوال زیر چیست ؟

" آیا اگر مادری مبتلا به هانتینگتون باشد تمام فرزندان او مبتلا به هانتینگتون خواهند شد ؟ "

یادتان باشد که صورت سوال امتحانی به صورت احتمال بیان شده است و نوشته شده که :

"اگر مادر مبتلا به هانتینگتون باشد تمام فرزندان به این بیماری مبتلا خواهند شد "

اگر صورت سوال بدین گونه نوشته می شد که :

" مادری مبتلا به هانتینگتون تمام فرزندانش به این بیماری مبتلا شده اند " تا حدی باز پاسخ شما قابل توجیه بود .

از طرفی توجه شما را به مطلبی مربوط به آمیزش آزمون در کتاب درسی جلب می کنم که  در انجا اورده شده است :

" در واقع چنانچه در میان زاده های آمیزش آزمون فردی با صفت مغلوب ظاهر شود آنگاه می توان با اطمینان گفت که فردی که مورد آزمون قرار گرفته است ٬ ناخالص بوده است ؛ اما چنانچه همه فرزندان صفت غالب را نشان دهند ٬ آیا می توان با اطمینان کامل مدعی شد که فرد مورد نظر خالص بوده است ؟ "

ب ) توضیحات شما در رابطه با منبع مواد غذایی در دانه نهاندانگان گرچه تا حدی قابل قبول است و استناد شما به اولیه بودن البومن به عنوان منبع غذایی در تمام نهاندانگان با توجه به متن کتاب درست است ولی باید توجه داشت که در ادامه مطلب کتاب به وضوح اورده شده که دانه بالغ در برخی نهاندانگان فاقد البومن است و از طرفی منبع مواد غذایی اصولا در دانه های بالغ و در زمان رویش دانه مورد توجه قرار می گیرد و نه در مراحل تشکیل دانه٬ و با توجه به متن کتاب و شکل ( 9 – 14- بخش های مختلف دانه ) ؛ دونوع دانه مورد بررسی قرار گرفته است 1 – دانه آلبومن دار 2 - دانه بدون آلبومن

ج ) در رابطه با استفاده از حروف لاتین در جای مناسب من با شما موافقم ولی نظر من این است که در اینجا استفاده مناسب نشده است و زبان فارسی ظرفیت این را دارد که اینگونه مشکلات را حل کند .

در پایان از پاسخگویی شما بسیار خوشحالم و ارزوی موفقیت روز افزون برایتان دارم و هدف من از بیان این اشکالات افزایش دقت در طراحی سوالات هماهنگ کشوری می باشد ٬ بویژ ه که قرار است در آینده این نوع ازمون ها به پایه های درسی مقاطع پیش دانشگاهی و دوم و اول دبیرستان هم تسری یابد .

از طرفی اگر اینگونه نقد و نظر ها مورد توجه قرار گیرند هرساله شاهد حذف یک یا دو سوال زیست شناسی آزمون سراسری نخواهیم بود !!! ( شاهد مثال حذف سوال آخر زیست شناسی کنکور سال 87 ) .

                                                                                                          کامران دوستکام

به دنبال نقدی که برسوالات زیست شناسی سوم تجربی در خرداد 87در پست قبلی اوردم وارسال رونوشتی از ان برای طراحان محترم در تاریخ 19 خرداد در این پست پاسخ دریافتی از طراحان عزیز را در زیر می اورم و قضاوت علمی را به عهده شما خوانندگان محترم می گذارم .

در ضمن در پست بعدی نقد مجدد خود را بر پاسخ طراحان خواهم اورد .

پاسخ طراحان :

با تشکر از اظهارنظر همکاران ارجمند در مورد سؤال زیست‌شناسی (2) از شهرستان دهدشت نکات زیر به آگاهی می‌رسد :

قسمت الف: در مورد سؤال 13- ب - وقتی در صورت سؤال عنوان شده است کلیه فرزندان به بیماری هانتینگتون مبتلا می‌شوند خود بدین معنی است که مادر از نظر این ژن هموزیگوت است. و این موضوع هیچ تأثیری در اصل قضیه نمی‌گذارد. در واقع در صورت غالب بودن یک ژن ( و فقط غالب بودن) می‌توان چنین حالتی را انتظار داشت وگرنه ژن مغلوب (به طور طبیعی ) در هیچ شرایطی (باتوجه به کلیه آموخته‌های فعلی دانش آموزان ) نمی‌تواند چنین نتیجه‌ای را در فرزندان به دنبال داشته باشد. پس تنها اشاره به غالب بودن ژن پاسخ درست است و چون تأکید شده است کلیه فرزندان مبتلا می‌شوند بدین معنی است که مادر علاوه بر دارا بودن ژن غالب، هموزیگوت هم هست.

قسمت ب: در مورد بخش ط سؤال الف: به طور کلی در کلیه نهان دانگان براساس اطلاعات موجود در کتاب درسی، منبع مواد غذایی ،‌ آلبومن است. یعنی ابتدا از تخم تریپلوئید باید آلبومن تشکیل شود تا به عنوان منبع غذایی مورداستفاده قرار گیرد. اینکه در برخی نهان دانگان منبع غذایی آلبومن در دانه بالغ به رویان منتقل می‌شود، موضوعی ثانوی است پس منبع غذایی دانه در کیسه نهان دانگان آلبومن است که ممکن است در برخی از آنها لپه یا ... انتقال یابد.

قسمت ج: در مورد بخش الف و استفاده از حروف لاتین: ما نیز در استفاده از حروف زبان بیگانه در بیان نظرات خود وسواس و حساسیت داریم ولی در صورتی که بتواند از سردرگمی و اشتباه جلوگیری کند، کاربرد آن را مجاز می‌دانیم و در این سؤال به این امر کمک کرده است. امروزه در استفاده از علایم و حروف مختلف چاره‌ای نداریم.

با تشکر – طراحان سؤال

"  

 مواردی در رابطه با پاسخنامه زیست شناسی و آزمایشگاه ٢خرداد ٨٧ :

الف - به نظر می رسد قسمت ب پرسش ١٣ دارای مشکل می باشد . بدین صورت که در سوال امده است که اگر مادر مبتلا به هانتینگتون باشد تمام فرزندان به این بیماری مبتلا خواهند شد !! در صورتی که ما می دانیم که بیماری هانتینگتون یک بیماری غالب اتوزومی است و مادر می تواند به صورت هتروزیگوت هم مبتلا به بیماری باشد و در نتیجه یک الل سالم داشته باشد و در نتیجه پاسخی که در جواب این سوال در پاسخنامه آمده است تنها در صورتی درست است که فرض کنیم مادر نسبت به این بیماری غالب هموزیگوت است وگرنه پاسخ داده شده جای اشکال دارد .

ب – در رابطه باپاسخ سوال الف١٧ بخش ( b) ٬ باید توجه داشت که برخی دانه های بالغ نهاندانگان ٬ البومن خود را به طور کامل از دست می دهند و فاقد البومن هستند لذا منبع غذایی انها البومن نیست .  

ج – در رابطه با صورت سوال ١٧ هم بهتر بود به جای استفاده از حروف لاتین a  وb از شماره های ١ و ٢ استفاده می شد .